Pakjesavond
De avond van 5 december waarop families cadeautjes uitwisselen, vaak met gedichten en surprises.
Van Sint-Nicolaas in de 4e eeuw tot het Sinterklaasfeest in het heden.
Sinterklaas is een van de bekendste traditionele feesten in Nederland. Elk jaar vieren Nederlandse gezinnen in november en december de aankomst van Sinterklaas en op 5 december vaak Pakjesavond.
De oorsprong ligt bij Nicolaas van Myra, een christelijke bisschop die in de 4e eeuw leefde in Klein-Azië, het huidige Turkije. Door de eeuwen heen groeide de verering van deze heilige uit tot een feest met Nederlandse gebruiken, verhalen en personages.
De oorsprong van het Sinterklaasfeest ligt bij Nicolaas van Myra, een christelijke bisschop die in de vierde eeuw leefde in Klein-Azië, het huidige Turkije.
| Wanneer | Gebeurtenis |
|---|---|
| Circa 270 | Nicolaas wordt volgens de overlevering geboren in Patara. |
| 4e eeuw | Nicolaas wordt bisschop van Myra. |
| Circa 343 | Traditionele datering van zijn overlijden. |
| 4e-8e eeuw | Verhalen over zijn vrijgevigheid en wonderen verspreiden zich. |
| 1087 | Relieken van Nicolaas worden naar Bari in Italië overgebracht. |
Nicolaas werd bekend door verhalen over zijn vrijgevigheid. Een bekend verhaal vertelt dat hij in het geheim geld schonk aan een arme vader met drie dochters. Daardoor werd hij verbonden met vrijgevigheid, het geven van geschenken en de bescherming van kinderen.
In de middeleeuwen verspreidde de verering van Sint-Nicolaas zich door Europa. Ook in de Nederlanden ontstonden vieringen rond zijn naamdag op 6 december.
| Periode | Ontwikkeling |
|---|---|
| 11e-13e eeuw | De verering van Sint-Nicolaas verspreidt zich door Europa. |
| Late middeleeuwen | Het geven van geschenken en voedsel wordt onderdeel van vieringen. |
| 15e eeuw | In Nederlandse steden ontstaan Sinterklaasmarkten. |
| 16e eeuw | De Reformatie brengt de katholieke heiligenverering onder druk. |
De viering was oorspronkelijk een kerkelijk feest. Later ontwikkelde het zich steeds meer tot een feest dat vooral met kinderen werd verbonden.
In deze periode kreeg het feest steeds meer een huiselijk karakter.
De schilder Jan Steen maakte rond 1665-1668 het bekende schilderij Het Sint-Nicolaasfeest. Op het schilderij zien we kinderen die cadeautjes en lekkernijen ontvangen. Ook de schoen en andere herkenbare elementen van de viering zijn te zien.
| Periode | Gebeurtenis |
|---|---|
| 17e eeuw | Schoencadeautjes en lekkernijen worden herkenbare gebruiken. |
| 1665-1668 | Jan Steen schildert Het Sint-Nicolaasfeest. |
| 18e eeuw | De huiselijke viering blijft zich ontwikkelen. |
De negentiende eeuw is bijzonder belangrijk voor de ontwikkeling van het moderne Sinterklaasfeest.
In 1850 publiceerde de Nederlandse schrijver en onderwijzer Jan Schenkman het geïllustreerde kinderboek Sint Nikolaas en zijn knecht. Dit boek had grote invloed op de Sinterklaastraditie zoals wij die nu kennen.
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1850 | Publicatie van Sint Nikolaas en zijn knecht. |
| 1850 | De stoomboot uit Spanje verschijnt in het bekende verhaal. |
| 1850 | De knecht van Sinterklaas wordt afgebeeld. |
| 19e eeuw | Het paard en het rijden over de daken worden bekende onderdelen. |
De figuur van Piet ontwikkelde zich vooral in de negentiende eeuw. Historisch werd hij in Nederland bekend als Zwarte Piet.
| Wanneer | Gebeurtenis |
|---|---|
| Voor 1800 | Er is geen vaste Nederlandse Zwarte Piet bekend in de later vertrouwde vorm. |
| 1850 | Jan Schenkman beeldt een donker gekleurde knecht af. |
| Late 19e eeuw | De knecht krijgt steeds herkenbaardere kenmerken. |
| 20e eeuw | Piet wordt een vaste helper bij intochten en kinderfeesten. |
Het uiterlijk en de historische betekenis van Zwarte Piet zijn onderwerp van maatschappelijk debat en historisch onderzoek. Critici wijzen erop dat zwart geschminkte gezichten en stereotiepe kenmerken als kwetsend worden ervaren en verbonden kunnen zijn met raciale stereotypen. Anderen zien de figuur als onderdeel van hun jeugdherinneringen en cultureel erfgoed.
Sinds de jaren 2010 hebben veel gemeenten, scholen en organisaties het uiterlijk aangepast. Een veelvoorkomende variant is de roetveegpiet, met enkele roetvegen op het gezicht in plaats van volledig zwarte schmink.
In de twintigste eeuw ontwikkelde Sinterklaas zich steeds meer tot een nationaal evenement. Radio, televisie en intochten maakten het feest populair in het hele land.
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1934 | De intochttraditie in Amsterdam krijgt vorm. |
| Na 1945 | Het feest groeit verder als familiefeest. |
| Jaren 1950 | Televisie brengt de intocht bij een landelijk publiek. |
| 1960-1970 | Televisie-uitzendingen worden een vast onderdeel van het feest. |
| 1986 | Bram van der Vlugt begint zijn lange periode als televisiesinterklaas. |
| 2001 | Het Sinterklaasjournaal begint. |
In deze periode veranderde het Sinterklaasfeest door maatschappelijke discussies en nieuwe inzichten.
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 2011 | Protesten tegen Zwarte Piet krijgen meer publieke aandacht. |
| 2013 | De discussie wordt een grote landelijke kwestie. |
| 2014 | De NTR begint veranderingen in het uiterlijk van Piet door te voeren. |
| 2015-2018 | Steeds meer intochten gebruiken roetveegpieten. |
| 2019 | De landelijke televisie-intocht neemt afstand van volledig zwart geschminkte Pieten. |
| 2020 | Door de coronapandemie vindt de landelijke intocht plaats zonder publiek langs de route. |
Het Sinterklaasjournaal gebruikte in 2020 de fictieve plaats Zwalk. De traditionele intocht moest vanwege de coronamaatregelen worden aangepast.
Voor bezoekers uit andere landen kunnen sommige Nederlandse gebruiken bijzonder lijken. Hieronder staan de bekendste tradities.
De avond van 5 december waarop families cadeautjes uitwisselen, vaak met gedichten en surprises.
Kinderen zetten hun schoen bij de haard, voordeur of een andere plek. Soms leggen ze een wortel of hooi klaar voor het paard. De volgende ochtend kan er een klein cadeau of snoepgoed in zitten.
Kleine traditionele lekkernijen met specerijen. Pepernoten worden vaak verward met kruidnoten, die een andere vorm en structuur hebben.
Een chocoladeletter heeft de vorm van de eerste letter van iemands naam en is een populair Sinterklaascadeau.
Een creatieve manier om cadeaus te verpakken. Het cadeau wordt verstopt in een zelfgemaakte constructie, vaak met een humoristisch gedicht.
Korte, vaak grappige gedichten bij cadeaus. Ze verwijzen bijvoorbeeld naar hobby's, gewoontes of grappige gebeurtenissen.
Volgens het traditionele verhaal komt Sinterklaas met de stoomboot uit Spanje. De aankomst wordt op veel plaatsen gevierd met een intocht.
Sinterklaas rijdt traditioneel op een wit paard. Amerigo was jarenlang het bekende televisiepaard; in latere programma's werd Ozosnel zijn opvolger.
De belangrijkste Nederlandse cadeautjesavond is 5 december. De traditionele naamdag van Sint-Nicolaas is 6 december.
Sinterklaas en Santa Claus zijn via de historische Sint-Nicolaastraditie met elkaar verbonden, maar hun moderne vieringen hebben zich verschillend ontwikkeld.
| Kenmerk | Sinterklaas | Santa Claus |
|---|---|---|
| Historische oorsprong | Sint-Nicolaas van Myra | Beïnvloed door Sint-Nicolaas en latere tradities |
| Belangrijkste viering | Nederland | Verenigde Staten en veel andere landen |
| Aankomst | Traditioneel per stoomboot uit Spanje | Traditioneel per arrenslee vanaf de Noordpool |
| Datum | 5 december (Pakjesavond) | 24-25 december |
| Kleding | Bisschopsmantel en mijter | Rood pak met witte rand |
| Vervoer | Wit paard | Rendieren en arrenslee |
| Helpers | Piet | Elfen |
| Cadeaus | Schoenen, cadeaus, gedichten en surprises | Kerstcadeaus en kousen |
Het Sinterklaasfeest is niet door één persoon bedacht. Het is het resultaat van eeuwen religieuze geschiedenis, Europese folklore en Nederlandse culturele tradities.
Vandaag de dag blijft Sinterklaas een belangrijk onderdeel van het Nederlandse culturele erfgoed en gezinsleven. Het is bovendien een levende traditie die blijft veranderen.
De afbeeldingen geven een indruk van de ontwikkeling van het Sinterklaasfeest. Klik op een afbeelding om de collectie of bron te bezoeken.


De volgende Nederlandse culturele en historische instellingen bieden informatie om de geschiedenis van Sinterklaas verder te onderzoeken.
Historische kanttekening: Niet alle vroege jaartallen en verhalen zijn met zekerheid vast te stellen. Vooral over het leven van Nicolaas en de precieze oorsprong van bepaalde gebruiken bestaan verschillende historische interpretaties.
Sinterklaas is one of the best-known traditional celebrations in the Netherlands. Every year, Dutch families celebrate his arrival in November and December, with the main gift-giving evening traditionally taking place on 5 December.
The story goes back to Nicholas of Myra, a Christian bishop who lived in the 4th century in Asia Minor, in what is now Turkey. Over many centuries, religious traditions, folklore and Dutch customs developed into the celebration we know today.
The origins of the Sinterklaas celebration lie with Nicholas of Myra, a Christian bishop who lived in the 4th century in Asia Minor, in what is now Turkey.
| When | Event |
|---|---|
| Circa 270 | According to tradition, Nicholas was born in Patara. |
| 4th century | Nicholas became Bishop of Myra. |
| Circa 343 | Traditional date of his death. |
| 4th-8th centuries | Stories about his generosity and miracles spread. |
| 1087 | His relics were transferred to Bari, Italy. |
Nicholas became famous through stories about his generosity. One well-known story tells how he secretly gave money to a poor father with three daughters. Because of such stories, Saint Nicholas became associated with generosity, gift-giving and the protection of children.
During the Middle Ages, the veneration of Saint Nicholas spread throughout Europe. In the Low Countries, celebrations developed around his feast day on 6 December.
| Period | Development |
|---|---|
| 11th-13th centuries | The veneration of Saint Nicholas spread throughout Europe. |
| Late Middle Ages | Giving gifts and food became part of the celebrations. |
| 15th century | Saint Nicholas markets appeared in Dutch towns and cities. |
| 16th century | The Reformation challenged Catholic traditions and the veneration of saints. |
Originally, this was a religious celebration. Over time, it gradually developed into a celebration particularly associated with children.
During this period, the celebration increasingly became a family tradition.
The Dutch painter Jan Steen created the famous painting The Feast of Saint Nicholas around 1665-1668. It shows children receiving presents and sweets, together with familiar elements of the celebration.
| Period | Event |
|---|---|
| 17th century | Small gifts in children's shoes and sweets became recognisable traditions. |
| 1665-1668 | Jan Steen painted The Feast of Saint Nicholas. |
| 18th century | The family celebration continued to develop. |
The 19th century was particularly important in the development of the modern Sinterklaas celebration.
In 1850, Dutch writer and teacher Jan Schenkman published the illustrated children's book Sint Nikolaas en zijn knecht (Saint Nicholas and His Servant). This book had a major influence on the tradition as we know it today.
| Year | Event |
|---|---|
| 1850 | Publication of Saint Nicholas and His Servant. |
| 1850 | The steamboat arriving from Spain appears in the familiar story. |
| 1850 | Saint Nicholas's servant is depicted. |
| 19th century | The horse and riding across rooftops become familiar elements. |
The character of Piet developed mainly during the 19th century. Historically, the character became known in the Netherlands as Zwarte Piet, or Black Pete in English.
| When | Event |
|---|---|
| Before 1800 | There is no established Dutch Black Pete character in the later familiar form. |
| 1850 | Jan Schenkman depicts a dark-skinned servant. |
| Late 19th century | The servant gradually acquires more recognisable characteristics. |
| 20th century | Piet becomes a regular helper during parades and children's celebrations. |
The appearance and historical meaning of Zwarte Piet have become subjects of public debate and historical research. Critics argue that the traditional portrayal, particularly blackface make-up and stereotypical features, is offensive and connected to racial stereotypes. Others regard the character as part of their childhood memories and Dutch cultural heritage.
Since the 2010s, many Dutch communities, schools and organisations have changed the character's appearance. One increasingly common version is the Roetveegpiet, or Sooty Piet, who has a few soot marks on the face rather than completely black make-up.
During the 20th century, Sinterklaas increasingly developed into a major national event in the Netherlands. Radio, television and public arrival parades helped make the celebration popular throughout the country.
| Year | Event |
|---|---|
| 1934 | The Amsterdam arrival parade tradition takes shape. |
| After 1945 | The celebration grows as a family tradition. |
| 1950s | Television brings the arrival parade to a national audience. |
| 1960-1970 | Television broadcasts become a regular part of the celebration. |
| 1986 | Bram van der Vlugt begins his long period as television Sinterklaas. |
| 2001 | The Sinterklaasjournaal television programme is launched. |
During this period, the Sinterklaas celebration changed as a result of social debate and changing perspectives.
| Year | Event |
|---|---|
| 2011 | Protests against Zwarte Piet receive increasing public attention. |
| 2013 | The debate becomes a major national issue. |
| 2014 | The NTR begins making changes to Piet's appearance. |
| 2015-2018 | Increasing numbers of arrival parades introduce Sooty Petes. |
| 2019 | The national television arrival parade moves away from Piets wearing completely black face paint. |
| 2020 | Due to the coronavirus pandemic, the national arrival parade takes place without spectators along the route. |
In 2020, the Sinterklaasjournaal used the fictional town of Zwalk. The traditional arrival parade had to be adapted because of coronavirus restrictions.
For international visitors, some Dutch customs may seem unusual. Here are the best-known traditions explained.
Literally “Gift Evening”. It takes place on 5 December. Families exchange presents, often accompanied by poems and surprises.
Children put a shoe near the fireplace, front door or another special place. They may leave a carrot or hay for Sinterklaas's horse. A small gift or sweets may appear overnight.
Traditional Dutch spiced treats, especially popular during the Sinterklaas season. Pepernoten are often confused with kruidnoten, which have a different shape and texture.
A chocolate letter is shaped like the first letter of someone's name. It is a popular gift for children and adults.
A creative way of wrapping presents. A gift is hidden inside a handmade construction, often accompanied by a humorous poem about the recipient.
Short, often humorous poems traditionally accompany presents. They may mention the recipient's hobbies, habits or funny experiences.
According to the traditional story, Sinterklaas arrives from Spain by steamboat. His arrival is celebrated with public parades throughout the Netherlands.
Sinterklaas traditionally rides a white horse. Amerigo was a well-known television horse; in later programmes, Ozosnel became his successor.
The main Dutch gift-giving evening is 5 December, known as Pakjesavond. Saint Nicholas's traditional feast day is 6 December.
Sinterklaas and Santa Claus are related through the historical Saint Nicholas tradition, but their modern celebrations have developed differently.
| Feature | Sinterklaas | Santa Claus |
|---|---|---|
| Historical origin | Saint Nicholas of Myra | Influenced by Saint Nicholas and later traditions |
| Main country of celebration | The Netherlands | The United States and many other countries |
| Traditional arrival | By steamboat from Spain | By sleigh from the North Pole |
| Traditional date | 5 December (Pakjesavond) | 24-25 December |
| Clothing | Bishop's robes and mitre | Red suit with white trim |
| Transport | White horse | Reindeer and sleigh |
| Helpers | Piet | Elves |
| Gifts | Shoes, presents, poems and surprises | Christmas presents and stockings |
The Sinterklaas celebration was not invented by a single person. It is the result of centuries of religious history, European folklore and Dutch cultural traditions.
Today, Sinterklaas remains an important part of Dutch cultural heritage and family life. It is also a living tradition that continues to evolve.
The following images provide a visual impression of the development of the Sinterklaas celebration. Select an image to visit its source.


The following Dutch cultural and historical institutions provide useful information for readers who wish to explore the history of Sinterklaas in greater detail.
Historical note: Not all early dates and stories can be established with certainty. In particular, there are different historical interpretations concerning the life of Nicholas and the precise origins of certain traditions.